Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji prawa do policyjnej emerytury strażaków zakładowych, którzy uzyskali status strażaków Państwowej Straży Pożarnej

   Szanowny Panie Pośle! W związku z interpelacją z dnia 17 marca 1998 r. w sprawie realizacji prawa do emerytury policyjnej strażaków zatrudnionych w zakładowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej pragnę poinformować pana posła odnośnie do skutków, jakie rodzą regulacje zawarte w art. 129 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 88, poz. 400 z późn. zm.) znowelizowanej ustawą z dnia 8 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 152, poz. 723) w sferze uprawnień do policyjnego zaopatrzenia emerytalnego byłych funkcjonariuszy pożarnictwa posiadających status strażaka PSP i pozostających poza strukturami organizacyjnymi tej formacji.

   Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej weszła w życie 1 stycznia 1992 r. i w zakresie uprawnień emerytalnych funkcjonariuszy pożarnictwa wprowadziła istotną zmianę.

   Przed wejściem w życie tej ustawy pełniącym służbę na podstawie dekretu z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa (DzU nr 50, poz. 321 z późn. zm.) funkcjonariuszom pożarnictwa, a jeszcze wcześniej członkom Korpusu Technicznego Pożarnictwa przysługiwało zaopatrzenie emerytalne na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, a to ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DzU nr 40, poz. 267 z późn. zm.) po jej wejściu w życie, a wcześniej na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DzU nr 3, poz. 6 z późn. zm.).

   W związku z tym podejmujący służbę do tego czasu zarówno w charakterze członka Korpusu Technicznego Pożarnictwa, jak i na podstawie cytowanego dekretu jako funkcjonariusze pożarnictwa nie mieli podstaw do oczekiwania na uprawnienia emerytalne regulowane ustawami szczególnymi przewidującymi korzystniejsze od powszechnie obowiązujących uprawnień.

   Dopiero w art. 60 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej ustanowiono, że strażakom PSP przysługuje zaopatrzenie emerytalne po 15 latach służby według zasad i na warunkach przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i ich rodzin (poprzednio funkcjonariuszy MO i ich rodzin).

   Natomiast w art. 129 ust. 1 tej ustawy ustalono, że dotychczasowi funkcjonariusze pożarnictwa stają się strażakami Państwowej Straży Pożarnej, jeżeli wyrażą na to pisemną zgodę w ustawowo zakreślonym terminie do dnia 31 stycznia 1992 r. Przepis ust. 2 cytowanego artykułu stanowi, że strażacy, o których mowa w ust. 1, zachowują ciągłość służby, co zapewniało tym osobom traktowanie i zaliczenie dotychczasowej służby w charakterze funkcjonariusza pożarnictwa do okresu dalszej służby już jako strażaka PSP. Warunkiem zachowania ciągłości służby było jednak faktyczne jej podjęcie.

   O skutkach niepodjęcia służby stanowi jednoznacznie ust. 3 art. 129 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu funkcjonariusze pożarnictwa, którzy nie podejmą służby w Państwowej Straży Pożarnej zwalniani są z zachowaniem uprawnień przewidzianych w dekrecie z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa.

   Wśród dotychczasowych funkcjonariuszy pożarnictwa, którzy w trybie art.129 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej stali się strażakami PSP, można wyróżnić trzy grupy osób o zróżnicowanej sytuacji prawnej i faktycznej.

   Pierwszą z nich stanowią funkcjonariusze pożarnictwa, którzy z chwilą zorganizowania Państwowej Straży Pożarnej, tj. od dnia 1 lipca 1992 r., zostali mianowani lub powołani na stanowiska służbowe w jednej z jednostek organizacyjnych tej formacji.

   Do drugiej grupy należy zaliczyć funkcjonariuszy pożarnictwa mianowanych lub powołanych na stanowiska służbowe w Państwowej Straży Pożarnej w terminie późniejszym.

   Rekrutujemy się z pierwszych dwóch grup funkcjonariusze korzystają z przywilejów wynikających ze stosunku służbowego strażaka PSP i uprawnień do zaopatrzenia emerytalnego na zasadach i warunkach określonych w ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (DzU nr 53, poz. 214 z późn. zm.).

   Trzecią grupę stanowią funkcjonariusze pożarnictwa, którzy pomimo wyrażenia zgody w ustawowym terminie na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej nie zostali mianowani lub powołani na stanowiska służbowe w PSP i pozostają poza strukturami organizacyjnymi tej formacji. Osoby te służbę w charakterze funkcjonariuszy pożarnictwa pełniły do dnia rozwiązania jednostek organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej oraz zniesienia stanowisk przewidzianych w dekrecie o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa.

   Zgodnie z dyspozycją art. 126 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej wyżej wymienione jednostki organizacyjne miały zostać rozwiązane, a stanowiska zniesione z chwilą utworzenia Państwowej Straży Pożarnej. W praktyce tak się nie stało, albowiem przepisy wykonawcze określające szczegółowe zasady i tryb rozwiązywania jednostek organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej oraz znoszenia stanowisk funkcjonariuszy pożarnictwa weszły w życie z dniem 20 października 1992 r.

   W następstwie powyższych uregulowań osoby, które przestały być funkcjonariuszami pożarnictwa, a nie zostały mianowane lub powołane na stanowiska służbowe w Państwowej Straży Pożarnej, podejmowały zatrudnienie w dotychczasowych zakładach pracy na podstawie umowy o pracę.

   W przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy (redukcja zatrudnienia bądź likwidacja zakładu) osoby te przebywały na zasiłkach dla bezrobotnych, prowadziły gospodarstwa rolne, podejmowały działalność gospodarczą itp.

   Okres bycia strażakiem PSP w rozumieniu art. 129 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i pozostawania poza strukturami organizacyjnymi tej formacji nie jest okresem służby w rozumieniu przepisów policyjnej ustawy emerytalnej.

   Nieścisłe i niezsynchronizowane z przepisami policyjnej ustawy emerytalnej regulacje zawarte w art. 129 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej doprowadziły do różnic w ocenie stanu prawnego w sferze uprawnień do policyjnego zaopatrzenia emerytalnego omawianej grupy byłych funkcjonariuszy pożarnictwa, którzy po wyrażeniu zgody na zostanie strażakami PSP pozostali poza strukturami organizacyjnymi tej formacji. Dodatkowo kontrowersje wzmogły się po znowelizowaniu ustawą z dnia 8 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 152, poz. 723) omawianego art. 129 cytowanej ustawy przez dodanie ust. 6, z którego dyspozycji wynika, że strażacy, o których mowa w ust. 1, nie powołani lub nie mianowani na stanowiska służbowe w Państwowej Straży Pożarnej do dnia 30 czerwca 1998 r. tracą status strażaka Państwowej Straży Pożarnej z upływem tego terminu.

   Na podstawie omówionych regulacji wyprowadzane są przez zainteresowanych wnioski o przysługiwaniu im na zasadach preferencyjnych świadczeń oraz że przepisy te uprawniają byłych funkcjonariuszy pożarnictwa, którzy do dnia 31 stycznia 1992 r. wyrazili pisemną zgodę na służbę w PSP, do policyjnej emerytury chociażby tej służby faktycznie w ogóle nie pełnili. Taka interpretacja jest sprzeczna z przepisami policyjnej ustawy emerytalnej.

   Art. 12 tej ustawy expressis verbis rozstrzyga, że emerytura policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej. Poza stanowiącym ewidentny wymóg okresem służby w wyliczonych w powyższym przepisie pionach funkcjonalnych MSWiA, przepis art. 13 dopuszcza w ust. 1 pkt 4 traktowanie na równi ze służbą okresów zatrudnienia lub służby w zawodowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej i nauki w szkołach pożarniczych w charakterze członka Korpusu Technicznego Pożarnictwa, a także funkcjonariusza pożarnictwa w terminie do dnia 31 stycznia 1992 r., a więc do końca terminu, w którym art. 129 ustawy o PSP ustalał możliwość pisemnego wyrażania przez funkcjonariusza pożarnictwa zgody na służbę w Państwowej Straży Pożarnej.

   Jak wykazała dotychczasowa praktyka stosowania znowelizowanego przepisu art. 129 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, od stycznia 1997 r. zwalniani są ze służby w Państwowej Straży Pożarnej byli funkcjonariusze pożarnictwa, którzy w styczniu 1992 r. wyrazili zgodę na jej podjęcie, ale faktycznie służby tej nigdy nie pełnili, celem przyznania tym osobom świadczeń na zasadach i warunkach przewidzianych w policyjnej ustawie emerytalnej.

   Zgodnie z dyspozycjami tej ustawy i przepisów wykonawczych decyzje o przyznaniu lub odmowie ustalonych tymi aktami prawnymi świadczeń wydaje wyłącznie Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, który też ponosi wyłączną odpowiedzialność za prawidłową realizację tych aktów prawnych i właściwe dysponowanie środkami finansowymi budżetu resortu spraw wewnętrznych i administracji przeznaczonymi na ten cel.

   Osoby ubiegające się o przyznanie świadczeń w związku ze wspomnianą nowelizacją art. 129 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie spełniają warunków do przyznania im zaopatrzenia emerytalnego na preferencyjnych zasadach określonych w policyjnej ustawie emerytalnej, albowiem służby w Państwowej Straży Pożarnej w ogóle nie pełniły i nie posiadają okresu służby, który liczony łącznie z okresami równorzędnymi ze służbą, w tym m.in. w charakterze funkcjonariuszy pożarnictwa w terminie do dnia 31 stycznia 1992 r., uprawnia do emerytury po 15 latach służby.

   Stan ten wynika między innymi z tego, że do ustawy o Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono terminy prawne nieadekwatne z przepisami zawartymi w policyjnej ustawie emerytalnej, regulującymi warunki nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Ponieważ przepisy ostatniej z wymienionych ustaw podlegają rygorowi ścisłej wykładni, w sprawach wniosków osób posiadających status strażaka PSP i pozostających poza strukturami organizacyjnymi tej formacji, które w aktualnym stanie nie spełniają warunków do przyznania im policyjnego zaopatrzenia emerytalnego, wydawane są decyzje odmowne. Decyzje te otwierają drogę do sądowej kontroli ich zasadności. Dostrzegając pilną potrzebę rozwiązania tego skomplikowanego pod względem społecznym i prawnym problemu, uważam, iż zasadne jest znowelizowanie regulacji zawartych w art. 129 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w celu umożliwienia osobom posiadającym status strażaka PSP i zatrudnionym przy wykonywaniu czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej skorzystania z uprawnień do policyjnego zaopatrzenia emerytalnego.

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Budnik

   Warszawa, dnia 15 kwietnia 1998 r.