Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji finansowej instytucji kulturalnych, w tym Teatru im. Wilama Horzycy i Muzeum Etnograficznego w Toruniu

   Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów w związku z wystąpieniem pana posła Bogdana Lewandowskiego do prezesa Rady Ministrów w sprawie sytuacji finansowej instytucji kultury, w tym Teatru im. Wilama Horzycy i Muzeum Etnograficznego w Toruniu uprzejmie informuję:    Występujące niedofinansowanie instytucji kultury, które od dnia 1 stycznia przejęte zostały przez właściwe samorządy, jest problemem związanym z wejściem w życie przepisów dwóch ustaw: ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych i ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2000. Obie te ustawy wprowadziły nowe zasady finansowania, co znalazło odbicie również w sferze finansowania kultury.    Wejście w życie ustawy o finansach publicznych opublikowanej w DzU nr 155, poz. 1014 z dnia 19 grudnia 1998 r. spowodowało zaskoczenie nagłą (praktycznie bez vacatio legis) zmianą finansowania zakładów budżetowych. Instytucje kultury, w szczególności muzea, nie są zakładami budżetowymi, jednak prowadzą one gospodarkę finansową na zasadach określonych dla zakładów budżetowych. Gdyby przyjąć, że finansowanie tych podmiotów ograniczone zostanie do wysokości 50% ich dochodów własnych, okazałoby się zupełnie niemożliwe ich dalsze funkcjonowanie. Instytucje te niejednokrotnie uzyskiwały dotację w wysokości 80-90% kosztów ich działalności, ponieważ ich dochody własne są znikome.    Proponowane rozwiązania dotyczące zawierania umów o świadczenie usług również nie są realne do wykonania, ponieważ instytucje kultury prowadzą działalność kulturalną nie nastawioną na zysk, a organizowanie i prowadzenie takiej działalności jest wręcz obowiązkowym zadaniem samorządów. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej stoi także w sprzeczności z innymi propozycjami, gdyż nie jest możliwe przekształcenie instytucji kultury w jednostkę budżetową bez uprzedniej jej likwidacji, a likwidacja może nastąpić dopiero po upływie 12 miesięcy od zawiadomienia o zamiarze likwidacji i jej przyczynach.    Zadaniem Ministerstwa Kultury i Sztuki, które opiniowało projekt ustawy o finansach publicznych w przedłożeniu rządowym bez wspomnianego kontrowersyjnego zapisu, powoduje konieczność wypracowania przychylnej tym instytucjom interpretacji ustawy o finansach publicznych lub jej pilną nowelizację. Minister kultury i sztuki wystąpił z takim wnioskiem do ministra finansów, jako właściwego do zgłoszenia projektu nowelizacji, a także do ministra sprawiedliwości w sprawie wątpliwości, który z przepisów (ustawa o finansach publicznych jako przepis ogólny czy ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej - jako przepis szczególny) ma pierwszeństwo stosowania w przypadku zaistniałej sprzeczności. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, jako przepis szczególny, uprawnia bowiem organizatora do ustalenia wysokości dotacji dla prowadzonej przez siebie instytucji kultury (art. 28 ust. 3) oraz nakłada obowiązek jej finansowania (art. 12).    Drugi przepis dotyczący dochodów jednostek samorządu terytorialnego wprowadził natomiast zasadę, że finansowanie instytucji kultury następować będzie z dochodów własnych tych jednostek samorządu; nie przewidziano w ustawie ani subwencji, ani dotacji dla kultury.    W związku z tym dofinansowanie tej działalności możliwe jest na zasadzie przekazywania jednostkom samorządowym tzw. dotacji celowej. W okresie gdy dotacja taka nie jest jeszcze uchwalona w budżecie, jednostki samorządu terytorialnego uzyskały dofinansowanie w wysokości 1/12 środków przeznaczonych na zrównoważenie ich budżetów, tzw. dotacji wyrównawczej.    Minister    Joanna Wnuk-Nazarowa    Warszawa, dnia 23 lutego 1999 r.